Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στην Ειδική Αγωγή: Μελέτη περίπτωσης

PDF (ελληνικά)
Published: Mar 12, 2026
Γεωργία Συνάθη
Βαγγελούδη Χρυσούλα
Νάνης Ηλίας
Abstract

Παρά την αδυναμία εύρεσης ενός και μόνο αποδεκτού ορισμού για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, κοινός παρονομαστής των προσπαθειών είναι η αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τη φύση. Σύμφωνα μάλιστα με την Unesco πρόκειται για την προετοιμασία του ατόμου προκείμενου να προστατεύσει το περιβάλλον. Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (ΠΕ) εισήχθη στην Ελλάδα το 1977, ενώ στο εκπαιδευτικό σύστημα άρχισε να εφαρμόζεται από το 1990. Η ένταξη του αντικειμένου στο σχολικό πρόγραμμα υπαγορεύτηκε από την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των μαθητών σε θέματα περιβάλλοντος και βιωσιμότητας. Έρευνες απέδειξαν ότι η ενασχόληση με την ΠΕ έχει να προσφέρει ακόμα περισσότερα οφέλη στην ειδική αγωγή. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν τη σημασία της στην ανάπτυξη γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών, στη βελτίωση της αυτοεικόνας και της αυτοπεποίθησής τους και στην ανάπτυξη αισθημάτων κοινωνικής ευθύνης. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σε δημόσιο σχολείο ειδικής αγωγής στην Ορεστιάδα Έβρου (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.). Στη δράση συμμετείχαν ένα αγόρι 19 ετών και δύο κορίτσια 19 και 20 ετών αντίστοιχα. Η διάγνωσή τους ανέφερε «Νοητική υστέρηση ή ανωριμότητα: Νοητική Καθυστέρηση». Στο πλαίσιο του προγράμματος, πραγματοποιήθηκαν δεκαέξι συναντήσεις μίας διδακτικής ώρας εβδομαδιαίως, καθώς και δύο ολοήμερες εκπαιδευτικές εκδρομές. Τις συναντήσεις συντόνιζαν μια κοινωνική λειτουργός, ένας γεωπόνος και μια φιλόλογος ειδικής αγωγής. Για την ερευνά αυτή επιλέχθηκε η μέθοδος της μελέτης περίπτωσης και η αποτίμηση της δράσης παρουσίασε σημαντικά αποτελέσματα. Ειδικότερα, οι μαθητές κατάφεραν να συνεργαστούν για την υλοποίηση του project και να αναπτύξουν κινητικές δεξιότητές για την κατασκευή μακέτας. Ακόμη, αφού  μελέτησαν  τα προβλήματα των σύγχρονων μεγαλουπόλεων, τα συνέκριναν με τις συνθήκες ζωής στη δική τους μικρή πόλη και τελικά υιοθέτησαν στάσεις φιλικές προς το περιβάλλον. Συμπερασματικά, ενισχύθηκαν τόσο δεξιότητες ζωής  (επικοινωνίας, συνεργασίας, αυτορρύθμισης) όσο και γνωστικές ικανότητες. Είναι λοιπόν χρήσιμο να ενταχθούν σε σχολεία ειδικής αγωγής προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, διότι ο βιωματικός χαρακτήρας του αντικειμένου επιδρά θετικά στην καλλιέργεια δεξιοτήτων των μαθητών.

Article Details
  • Section
  • ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 10: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ
References
Ξενόγλωσση
Anderson, D. H., Trinh, S. M., Caldarella, P., Hansen, B. D., & Richardson, M. J. (2017). Increasing positive playground interaction for kindergarten students at risk for emotional and behavioral disorders. Early Childhood Education Journal, 46 (5), 487–496. doi: 10.1007/s10643-017-0878-2.
Athman, J.& Monroe, M.(2004). The effects of environment-based education on students’ achievement motivation. J. Interpret. Res. 9–25.
Bartosh, O. (2004). Environmental education: Improving student achievement. Master’s thesis. The Evergreen State College, Olympia, WA. Accessed. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από https://goo.gl/t6uhGp).
Bartoszek, G., & Nydahl, P. (2008). Basale Stimulation. In: Thiemes Altenpflege in Lernfeldern. Georg Thieme: 251-255
Bell, D. (2004). Creating Green Citizens? Political Liberalism and Environmental Education. Journal of Philosophy of Education, 38 (1): 37-53.
Henley, M., Ramsey, R. S., & Algozzine, R. F. (2006). Characteristics and Strategies for Teaching Students with Mild Disabilities. (4th Edition). Boston: Allyn & Bacon.
Jordan, C.& Chawla, L. (2019). A coordinated research agenda for nature-based learning. Frontiers in Psychology, 10, 766. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από https://doi.org/ 10.3389/fpsyg.2019.00766).
Lambros, A. (2004). Problem based learning in middle and high school classrooms. A teacher’s guide to implementation. California: Corwin Press.
Lappa, C., Kyparissos, N. & Paraskevopoulos, S. (2016). Teaching through the environment children and adults with moderate or severe mental retardation. Journal of Research and Method in Education, 6 (1), 70-83.
Lappa, C., Kyparissos, N., & Paraskevopoulos, S. (2017). Environmental Education at the Special School: Opinions of Special Education Teachers. Natural Sciences Education, 46 (1), 1-10.
Louv, R. (2008). Last child in the woods: Saving our children from nature-deficit disorder. Chapel Hill, NC: Algonquin Books of Chapel Hill.
Newman, G. (2020). Nature-Based-Learning for Students with Disabilities. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από https://repository.stcloudstate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1115&context=sped_etds).
Peterson, A. (2020). Character education, the individual and the political. Journal of Moral Education, 49 (2), 143-157.
Pi-schools (2022). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από http://www.pischools.gr/download/programs/depps/31depps_Peribalontikis.pdf).
Prince, K., Van Eijs, P., Boshuizen, H., Vleuten, C., & Scherpbier, A. (2005). General competencies of problem-based learning (PBL) and non-PBL graduates. Medical Education, 39, 394-401.
Sailakumar, S. & Naachimuthu, K. P. (2017). A phenomenological approach to understand the nature-based experiences and its influence on holistic development. Indian Journal of Positive Psychology, 8(2), 186–195. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από: https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&AuthType= ip,url,geo,cpid,uid&custid=kansas&geocustid=kansas&db=aph&AN=125142849& site=e host-live).
Skanavis, C. & Petreniti, V. (2006). Non-Formal Environmental Education in Formal Education: Centers of Environmental Education in Greece. Conference: International Conference on Protection and Restoration of the Environment VIII.
UNESCO (1978). Final report, Intergovernmental Conference on Environmental Education, organized by UNESCO in cooperation with UNEP, Tbilisi, USSR, 14–26 October 1977. Paris: Author.
Wehmeyer, L., & Palmer, S. (2003). Adult Outcomes for Students with Cognitive Disabilities Three-Years After High School: The Impact of Self-Determination. Education and Training in Developmental Disabilities, 38 (2), 131-144.
Wilson, R. (2014). Take it outside. Education Digest, 80(2), 45–48. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&AuthType=ip,url,geo,cpid,ui d&custid=kansas&geocustid=kansas&db=aph&AN=98510555&site=ehost-live).
Windhorst, E., & Williams, A. (2016). Bleeding at the roots: Post-secondary student mental health and nature affiliation. Canadian Geographer, 60 (2), 232–238. (Ανακτήθηκε στις 03/05/2024 από https://doi.org/10.1111/cag.12273).
Ελληνόγλωσση
Αθανασάκης, Α. (1996). Οικοπεριβαλλοντική Παιδαγωγική. Αθήνα: Δαρδανός.
Γεωργόπουλος, Α. (2014). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Ζητήματα ταυτότητας. Αθήνα: Gutenberg.
Καΐλα, Μ., Θεοδωροπούλου, Ε., Δημητρίου, Α., Ξανθάκου, Π., & Αναστασάτος, Ν. (2005). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Ερευνητικά Δεδομένα & Σχεδιασμός. Αθήνα: Ατραπός.
Καλαϊτζίδης, Δ. (2013). Συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών στο σχολικό πρόγραμμα δράσης του «Βραβείου Αειφόρου Σχολείου», σε σχέση με τον τύπο και τη βαθμίδα σχολείου. Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, 3 (48) ΠΕΕΚΠΕ.
Καλαϊτζίδης, Δ. & Ουζούνης, Κ. (1999). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Θεωρία και Πράξη. Ξάνθη: Σπανίδη.
Νόμος 1892/1990, άρθρο 111, παρ.13, Για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη και άλλες διατάξεις, Εφημερίδα της Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας (ΦΕΚΑ΄101/31.7.1990).
Ξανθάκου, Γ. & Αναστόπουλος, Χ. (2002). Από την περιβαλλοντική αγωγή στην αγωγή για τη βιωσιμότητα: η ελληνική παθογένεια στο δημοτικό σχολείο. Στο: Ν. Πολεμικός, Μ. Καΐλα & Φ. Καλαβάσης (επιμ.) Εκπαιδευτική, Οικογενειακή και Πολιτική Ψυχοπαθολογία. Αποκλίσεις στο χώρο της εκπαίδευσης. τομ. Γ’. Αθήνα: Ατραπός.
Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2004). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΔΕΠΠΣ). Αθήνα: Υπουργείο Παιδείας Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Φέρμελη, Γ., Ρουσσομουστάκη, Μ., Χατζηκώστα, Κ., Γκαίτλιχ, Μ. (2009). Υπουργείο Εθνική Παιδείας και Θρησκευμάτων. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Οδηγός Ανάπτυξης Διαθεματικών Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Οργανισμός εκδόσεων διδακτικών βιβλίων. Αθήνα.
Φλογαΐτη, Ε. (1998). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
Φλογαΐτη, Ε. (2006). Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Χαλεπλής, Σ. (2008). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Μια διάσταση της εκπαίδευσης που συμβάλλει στο χτίσιμο μίας νέας κοσμοαντίληψης για το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Επιστημονικό Bήµα, 9, 159-174.