Η ενδοσχολική βία και ο ρόλος του εκπαιδευτικού

PDF (ελληνικά)
Published: Mar 12, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/pansynschool.7396
Μαριάννα Αποστόλου
6976080607
Σεραφείμ Σαμορέλης
Abstract

Ο σχολικός εκφοβισμός και η σχολική βία βρίσκονται στο επίκεντρο πολλών ερευνών τα τελευταία χρόνια καθώς εμφανίζεται σε έξαρση παγκοσμίως. Είναι μια πραγματικότητα την οποία δεν πρέπει να παραβλέπουμε και χρήζει σοβαρής αντιμετώπισης, καθώς πρόκειται για ένα φαινόμενο, του οποίου οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο χώρο του σχολείου, αλλά, επεκτείνονται στην ευρύτερη κοινωνία. Δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα φυσιολογικό περιστατικό που θα «ξεφουσκώσει» μόνο του και να αγνοείται, γιατί δεν γνωρίζουμε πως μπορεί να εξελιχθεί. Ο σχολικός χώρος θα πρέπει να λειτουργεί για όλους ως η περιοχή, στην οποία οι μαθητές/τριες έχουν τη δυνατότητα να δραστηριοποιούνται και να κοινωνικοποιούνται με ασφάλεια, άνεση και ελευθερία και χωρίς ντροπή ή φόβο. Είναι επιτακτική ανάγκη να μάθουν τα παιδιά να εκφράζονται ελεύθερα και να εμπιστεύονται εκπαιδευτικούς και γονείς σε περίπτωση που αντιμετωπίζουν φαινόμενα βίας ή εκφοβισμού, ενώ από την άλλη τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι γονείς είναι ανάγκη να καλλιεργήσουν αισθήματα ασφάλειας, κατανόησης και αλληλεγγύης. Σε κάθε περιστατικό σχολικού εκφοβισμού, τόσο το θύμα όσο και ο θύτης χρειάζονται βοήθεια, ώστε να αναπτυχθεί και να αποκατασταθεί η σχέση και η επικοινωνία μεταξύ τους. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι σαφώς καταλυτικός για την εκτόνωση του φαινομένου. Τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης μπορεί να αφορούν διαφορετικές ομάδες-στόχο. Η διαχείριση των περιστατικών του σχολικού εκφοβισμού δεν αφορά μόνο τους άμεσα εμπλεκόμενους, αλλά, ένα σύνολο αρμοδίων, το οποίο απαιτείται για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του. Σκοπός της παρούσης εργασίας είναι να δείξει ότι το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας λόγω των ποικίλων γενεσιουργών αιτιών του, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για θυματοποίηση παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο από τους εκπαιδευτικούς ή τους γονείς, αλλά οφείλει να ενεργοποιήσει συνολικά την κοινωνία, ώστε να καταστεί εφικτή πρωτίστως η πρόληψή του.

Article Details
  • Section
  • ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΒΙΑΣ
References
Ξενόγλωσσες
Edwards, J. (1994). The scars of dyslexia: eight case studies in emotional reactions. Redwood Books, Trhwbridge, Wiltshire.
Ferguson, J. (1998). What students say about mainstreaming? The American School Board Journal, 184(2), 18-21.
Hein, N. (2014) ‘Parental positions in school bullying: The production of powerelessness in home-school cooperation’. In Schott, R. M. and Sondergaard, D. M. (Eds), School bullying New theories in context, New York, Cambridge University Press.
Herne, K. E. (2016) “It’s the parents”: Re-presenting parents in school bullying research’, Critical studies in education, Vol. 2: 254-270
Gardner, H. (2000). Intelligence Reframed Multiple Intelligences for the 21st Century, New York: Basic.
Goleman, D. (1999). Η συναισθηματική νοημοσύνη στο χώρο της εργασίας, μτφ. Μεγαλούδη Φ. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Kunc, N. (1992). The need to belong: Manslow's hierarchy of needs. Baltimore: Paul Brookes Publishing Co.
Olweus, D. (2009). Εκφοβισμός και βία στο σχολείο. Τι γνωρίζουμε και τι μπορούμε να κάνουμε. (Ε. Μαρκοζάνε, μτφρ.). Αθήνα: Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. (το πρωτότυπο έργο εκδόθηκε 1993).
Sullivan, K., Clearly, M. & Sullivan, G. (2004) Bullying in secondary schools: What it looks like and how to manage it, London, Paul Chapman Publishing
Twemlow, S. W., Fonagy, P., Sacco, F. C., Gies, M. L., Evans, R., & Ewbank, R. (2001). Creating a peaceful school learning environment: A controlled study of an elementary school intervention to reduce violence. American Journal of Psychiatry, 158, 808-810.
Yoon, J., Sulkowski, M. L. and Bauman, S. A. (2016), ‘Teachers’ responses to bullying incidents: Effects of teachers’ characteristics and contexts’, Journal of School Violence, Vol. 15: 91-113
Watkins, A. (ed.) (2003). Αρχές-Κλειδιά της Ειδικής Αγωγής. Odense, Denmark: European Agency for Development in Special Needs Education.
Βασικές Αρχές για την Προαγωγή της Ποιότητας στη Συνεκπαίδευση, ανακτήθηκε στις 08/08/2024 από : https://www.european-agency.org/sites/default/files/key-principles-for-promoting-quality-in-inclusive-education_key-principles-EL.pdf
Ελληνόγλωσσες
Αρτινοπούλου, Β. (2001). Βία στο σχολείο. Έρευνες και πολιτικές στην Ευρώπη. Αθήνα: Μεταίχμιο. Εκπόνηση επιμορφωτικού εκπαιδευτικού ενημερωτικού υλικού και προγράμματος σπουδών επιμόρφωσης Παραδοτέο 1.4. Οδηγός διαχείρισης περιστατικών σχολικής βίας & εκφοβισμού Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου – Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου 103
Αρτινοπούλου, Β. (2010b). Η Σχολική Διαμεσολάβηση. Εκπαιδεύοντας τους μαθητές στη διαχείριση της βίας και του εκφοβισμού (Συνεργασία: Χρ. Καλαβρή, Η. Μιχαήλ). Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη.
Γεραρής Η. (2016). Περιστατικά σχολικού εκφοβισμού σε μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες-Πρόληψη και παρέμβαση. Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης, 2014 (2), 557–563. Ανακτήθηκε στις 20/08/2024 από : https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/edusc/article/view/401 .
Δόικου-Αυλίδου, Μ. (2002). Δυσλεξία: Συναισθηματικοί παράγοντες και ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Καραδήμα, Β, (2024). Ο σχολικός εκφοβισμός σε μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Απόψεις εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής. Διαπανεπιστημιακό Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο «Ψυχοπαιδαγωγική της ένταξης: ένα σχολείο για όλους» με κατεύθυνση: Ψυχοπαιδαγωγικές συνιστώσες των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη: 2013, ανακτήθηκε στις 25/08/2024 από: https://ikee.lib.auth.gr/record/133843/files/GRI-2014-11889.pdf
Λαμπριανού, Γ., Ελευθερίου, Ε., Γαβριηλίδου, Ε., Φαίδωνος, Π., Χατζησάββα, Χ., και Χαρίτου, Χ., (2018). Προσεγγίσεις Διαχείρισης του Σχολικού Εκφοβισμού, Οδηγός Εκπαιδευτικού για στήριξη της σχολικής μονάδας στην εφαρμογή πολιτικής σε σχέση με τον Σχολικό Εκφοβισμό. Ανακτήθηκε στις 24/08/2024 από: http://www.moec.gov.cy/paratiritirio_via/ekpaideftiko_yliko/scholika_encheiridia/proseggiseis_diaheirisis_sholikou_ekfovismou.pdf
Πανελλαδική Έρευνα για τον Σχολικό εκφοβισμό στην Ελλάδα Ανακτήθηκε στις 10/07/2024 από:https://docs.google.com/presentation/d/1GX-18h_vg0wQFYfa9jbSJmzlshMZwJzm/edit#slide=id.p1
Πανούσης, Ι. (2006). Εγκληματολογικές Έρευνες. Αθήνα-Κομοτηνή: Σάκκουλας
Παντελιάδου, Σ. (1995). H θέση των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις συνηθισμένες τάξεις: Μια ερευνητική προσέγγιση, Σύγχρονη Εκπαίδευση, σσ. 82-83, 90-96.
Σούλης, Σ. – Γ. (2002). Παιδαγωγική της ένταξης: Από το «σχολείο του διαχωρισμού» σε ένα «σχολείο για όλους», Τόμος Α΄. Αθήνα: Τυπωθήτω – Δάρδανος.
Σπυρόπουλος, Φ. (2011). Σχολικός τραμπουκισμός. Αθήνα-Κομοτηνή: Αντ. Ν. Σακούλας.