Ένα πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την πρόληψη και τον περιορισμό της βίας μεταξύ των παιδιών

Πολυχρόνιος Ευκαρπίδης; Μαρία Φαλακίδου; Αικατερίνη Μπαντιά; Αναστασία Ραπτοπούλου; Αναστασία Σταυρίδου

Ένα πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την πρόληψη και τον περιορισμό της βίας μεταξύ των παιδιών

PDF (ελληνικά)

Published: Mar 12, 2026

Πολυχρόνιος Ευκαρπίδης

a:1:{s:5:"el_GR";s:59:"ΔΝΣΗ ΠΕ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ";}

Μαρία Φαλακίδου

Αικατερίνη Μπαντιά

Αναστασία Ραπτοπούλου

Αναστασία Σταυρίδου

Abstract

Η παρούσα μελέτη περιγράφει την υλοποίηση και τα αποτελέσματα ενός πιλοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος πρόληψης βίας σε παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας. Το πρόγραμμα, εμπνευσμένο από το γερμανικό πρόγραμμα «Faustlos»(Cierpka, 2001), εστίασε στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και των δεξιοτήτων ελέγχου της παρόρμησης. Συμμετείχαν 100 παιδιά (75 μαθητές Α΄ Δημοτικού και 25 νήπια/προνήπια) από δύο δημοτικά σχολεία της Νέας Μηχανιώνας και από το νηπιαγωγείο Κάτω Σχολαρίου (Το τελικό δείγμα που ολοκλήρωσε τις 2 φάσεις ανήλθε σε 96 μαθητές/τριες).Η παρέμβαση περιλάμβανε 14 διδακτικές ενότητες που υλοποιήθηκαν από Νοέμβριο 2023 έως Μάιο 2024. Η αξιολόγηση βασίστηκε στα ποσοτικά δεδομένατης κλίμακας ενσυναίσθησης της Bryant(1982)και στην ποιοτική ανάλυση των κοινωνιομετρικών ερωτημάτων(Coie κ.ά., 1982; Ευκαρπίδης, 2015). Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικά σημαντική αύξηση του Μέσου Όρου του δείκτη ενσυναίσθησης (από Μ_πριν=3,19 (SD=0,33) σε Μ_μετά=3,39 (SD=0,27),t = -6,51, p < 0,001) και ουσιαστική αλλαγή στο φρασεολόγιο των παιδιών: μείωση βίαιων αναφορών (πχ. «χτυπάει»: από 33 σε 0) και εμφάνιση εκφράσεων συναισθηματικής υποστήριξης («με παρηγοράει», «έχει την έγνοια μου»). Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η συστηματική εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση και τη διαχείριση συναισθημάτων μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό εργαλείο πρόληψης βίας στο σχολικό περιβάλλον.Η συζήτηση των ευρημάτων συνδέεται με το μοντέλο επεξεργασίας κοινωνικών πληροφοριών(Crick & Dodge, 1994; Lemerise & Arsenio, 2000)και τη διεθνή βιβλιογραφία για την εκπαιδευσιμότητατης ενσυναίσθησης. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουντην αποτελεσματικότητα των δομημένων προγραμμάτων κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης (SocialandEmotionalLearningPrograms -SEL) ως προληπτικών εργαλείων για τη μείωση της βίας στο σχολείο, με ιδιαίτερη έμφαση στην κρίσιμη περίοδο της πρώτης σχολικής ηλικίας.

Article Details

Section
ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΒΙΑΣ

References

Ξενόγλωσση

British Educational Research Association. (2018). Ethical guidlenes for educational research (4οέκδ.). BERA.

Bryant, B. K. (1982). An Index of Empathy for Children and Adolescents. Child Development, 53(2), 413–425.

Card, N. A., Stucky, B. D., Sawalani, G. M., & Little, T. D. (2008). Direct and Indirect Aggression During Childhood and Adolescence: A Meta-Analytic Review of Gender Differences, Intercorrelations, and Relations to Maladjustment. Child development, 79(5), 1185–1229. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01184.x

Chaplin, T. M., & Aldao, A. (2013). Gender Differences in Emotion Expression in Children: A Meta-Analytic Review. Psychological bulletin, 139(4), 735–765. https://doi.org/10.1037/a0030737

Cierpka, M. (2001). Ein Curriculum zur Prävention von aggessivem und gewaltbereitem Verhalten bei Kindern den Klassen 1 bis 3 (M. Cierpka (επιμ.)). Hogrefe - Verlag für Psychologie.

Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2 (επιμ.)). Lawrence Erlbaum Associates.

Coie, J. D., Dodge, K. A., & Coppotelli, H. (1982). Dimensions and types of social status: A cross-age perspective. Developmental Psychology, 18(4), 557–570.

Craig, W., Pepler, D., & Blais, J. (2007). Responding to bullying: What works? School Psychology International, 28(4), 465–477. https://doi.org/10.1177/0143034307084136

Creswell, J. W., & Creswell, D. J. (2020). Research Design Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (5οέκδ.). SAGE.

Crick, N. R., & Dodge, K. A. (1994). A review and reformulation of social information-processing mechanisms in children’s social adjustment. Psychological Bulletin, 115(1), 74–101. https://doi.org/10.1037/0033-2909.115.1.74

Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The Impact of Enhancing Students’ Social and Emotional Learning: A Meta-Analysis of School-Based Universal Interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x

Eisenberg, N., Fabes, R. A., & Spinrad, T. L. (2006). Prosocial Development. Στο W. Damon, R. M. Lerner, & N. Eisenberg (Επιμ.), Handbook of child psychology: Vol. 3. Social, emotional, and personality development (6οέκδ., σσ 646–718). Wiley. https://doi.org/10.4324/9781315560984-2

Ferguson, C. J., San Miguel, C., Kilburn, J. C. J., & Sanchez, P. (2007). The Effectiveness of School-Based Anti-Bullying Programs A Meta-Analytic Review. Criminal Justice Review, 32(4), 401–414.

Fesbach, N. D., & Feshach, S. (2009). Empathy and Education. Στο J. Decety & W. Ickes (Επιμ.), The Social Neuroscience of Empathy (σσ 85–99).

Hall, B. T., Strangman, N., & Meyer, A. (2003). Differentiated instruction and implications for UDL implementation. Effective Classroom Practices Report. National Center on Accessing the General Curriculum, 2004.

Hall, T., Strangeman, N., & Meyer, A. (2011). Differentiated instruction and implications for UDL implementation (pp. 24). Washington, DC: National Center on Accessing the …, 2004. http://scholar.google.com/scholar?hl=en&btnG=Search&q=intitle:Differentiated+Instruction+and+Implications+for+UDL+Implementation#3%5Cnhttp://scholar.google.com/scholar?hl=en&btnG=Search&q=intitle:Differentiated+instruction+and+implications+for+UDL+impleme

Hoffman, M. L. (2000). Empathy and Moral Development. Cambridge University Press. https://doi.org/https://doi.org/10.1017/CBO9780511805851

Hurrelmann, K., & Bründel, H. (2007). Gewalt an Schulen. Pädagogische Antworten auf eine soziale Krise. ΣτοGewalt an Schulen (2οέκδ.). BELTZ. https://doi.org/10.1007/978-3-663-10171-0

Kuckartz, U., & Rädiker, S. (2019). Analyzing Qualitative Data with MAXQDA: Text, Audio, and Video. ΣτοAnalyzing Qualitative Data with MAXQDA: Text, Audio, and Video. https://doi.org/10.1007/978-3-030-15671-8

Kuckartz, U., & Rädiker, S. (2022). Qualitiative Inhaltsanalyse. Methoden, Praxis, Computerunterstützung (5οέκδ.). BELTZ.

Lemerise, E. A., & Arsenio, W. F. (2000). An integrated model of emotion processes and cognition in social information processing. Child Development, 71(1), 107–118. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00124

Olweus, D. (1996a). Bullying at school. Knowledge base and an effective intervention program. Annals of the New York Academy of Sciences, 794(January), 265–276. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.1996.tb32527.x

Olweus, D. (1996b). Gewalt in der Schule. Was Lehrer und Eltern wissen wollen und tun können (2οέκδ.). Huber.

Psalti, A. (2012). Bullies, victims, and bully-victims in greek schools: Research data and implications for practice. Hellenic Journal of Psychology, 9(2), 132–157.

Rose, D. H., & Meyer, A. (2007). Teaching Every Student in the Digital Age: Universal Design for Learning. Educational Technology Research and Development, 55(5), 521–525. https://doi.org/10.1007/s11423-007-9056-3

Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112–120. https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007

Sapouna, M. (2008). Bullying in Greek primary and secondary schools. School Psychology International, 29(2), 199–213. https://doi.org/10.1177/0143034308090060

Schick, A., & Cierpka, M. (2004). ‘Faustlos’ - Ein Gewaltpräventios-Curriculum für Grundshulen und Kindergärten. Στο W. Melzer & H.-D. Schwind (Επιμ.), Gewarltprävention in der Schule (σσ 54–66). Nomos.

Schick, A., & Cierpka, M. (2005). Faustlos: Evaluation of a curriculum to prevent violence in elementary schools. Applied and Preventive Psychology, 11(3), 157–165. https://doi.org/10.1016/j.appsy.2005.05.001

Schick, A., & Cierpka, M. (2006). Evaluation des Faustlos-Curriculums für den Kindergarten. Praxis der Kinderpsychologie und Kinderpsychiatrie, 55(5), 459–474.

Schick, A., & Cierpka, M. (2010). Förderung Sozial-Emotionaler Kompetenzen mit Faustlos: Konzeption und Evaluation Der Faustlos-Curricula. Bildung und Erziehung, 63(3), 277–292. https://doi.org/10.7788/bue.2010.63.3.277

Schick, A., & Cierpka, M. (2013). International evaluation studies of Second Step, a primary prevention programme: A review. Emotional and Behavioural Difficulties, 18(3), 241–247. https://doi.org/10.1080/13632752.2013.819250

Schick, A., Ott, I., Egloff, G., & Cierpka, M. (2002). Faustlos. Ein Curriculum zur Gewaltprävention an Kindergärten. ΣτοResearchGate (Τεύχος July 2015).

Schonert-Reichl, K. A., Oberle, E., Lawlor, M. S., Abbott, D., Thomson, K., Oberlander, T. F., & Diamond, A. (2015). Enhancing cognitive and social-emotional development through a simple-to-administer mindfulness-based school program for elementary school children: A randomized controlled trial. Developmental Psychology, 51(1), 52–66. https://doi.org/10.1037/a0038454

Ttofi, M. M., & Farrington, D. P. (2011). Effectiveness of school-based programs to reduce bullying: a systematic and meta-analytic review. Journal of Experimental Criminology, 7, 27–56. https://doi.org/10.1007/s11292-010-9109-1

Wellman, H. M., Cross, D., & Watson, J. (2001). Meta-Analysis of Theory-of-Mind Development : The Truth about False Belief. Child development, 72(3), 655–684. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00304

Yoder, J. D., & Kahn, A. S. (2003). Making gender comparisons more meaningful: A call for more attention to social context. Psychology of Women Quarterly, 27, 281–290.

Ελληνόγλωσση:

Cohen, L., & Manion, L. (2004). Μεθοδολογίαεκπαιδευτικήςέρευνας. Στο ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ (4ο έκδ.).

Ευκαρπίδης, Π. (2015). Τα χαρακτηριστικά των κοινωνικών σχέσεων που διαμορφώνονται ανάμεσα στους μαθητές με ήπια νοητική ανεπάρκεια και στους συνομηλίκους τους στο δημοτικό σχολείο. Α.Π.Θ.

Μπάρμπας, Γ., & Ευκαρπίδης, Π. (2022). Θέλεις να παίξουμε; Μελέτη για τις σχέσεις των συνομηλίκων στο δημοτικό σχολείο. Φυλάτος.