Σχολική Βία: Δομικοί Παράγοντες του Σχολείου και ο Διττός Ρόλος των Εκπαιδευτικών.
Δημοσιευμένα:
Μαρ 12, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
ενδοσχολική βία σχολείο ρόλος των εκπαιδευτικών τρόποι και πρακτικές άμβλυνσής της
Περίληψη
Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται στο διεθνές αλλά και το τοπικό περιβάλλον μια αυξανόμενης έντασης έξαρση της (ενδο)σχολικής βίας, ως σύνθετου, πολύπλοκου και πολυπαραγοντικού προβλήματος με σοβαρές επιπτώσεις, βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες, τόσο στην προσωπική και την κοινωνική ζωή των εμπλεκόμενων όσο και στο γενικότερο κοινωνικό σύνολο. Οι ανησυχητικές διαστάσεις που έχει προσλάβει το εν λόγω φαινόμενο στη σύγχρονη συγκυρία και οι αυξητικές τάσεις που παρουσιάζει στο πλαίσιο του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος, προκάλεσαν την ανάπτυξη μιας συνεχώς εντεινόμενης προβληματικής σχετικά με τις γενεσιουργές αιτίες της εμφάνισης, διατήρησης και όξυνσής του και τους υποστηρικτικούς παράγοντες αυτών. Στην προβληματική αυτή εντάσσεται η παρούσα ανακοίνωση, βασικό στόχο της οποίας αποτελεί η διερεύνηση του ρόλου που ενδεχομένως ασκούν στην «επώαση», την ανάπτυξη, αλλά και την περιστολή του φαινομένου το σχολείο, ως κοινωνικός θεσμός εντεταλμένος για την ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας στην οποία εντάσσεται, και οι εκπαιδευτικοί, ως κύριοι συντελεστές του παιδαγωγικού έργου. Για την υλοποίησή του αξιοποιήθηκε δευτερογενής έρευνα πλούσιου σύγχρονου βιβλιογραφικού υλικού, διεθνούς και ελληνικού, η οποία υποδεικνύει ότι τόσο το σχολείο, ως μηχανισμός κοινωνικοποίησης και κοινωνικού ελέγχου, όσο και οι εκπαιδευτικοί, ως φορείς εξουσίας εντός του σχολικού πλαισίου, διαδραματίζουν διττό ρόλο, συμβάλλοντας τόσο στην ανάπτυξη όσο και στην περιστολή του φαινομένου εντός αυτού.
Λεπτομέρειες άρθρου
- Ενότητα
- ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΒΙΑΣ
Αναφορές
Ξενόγλωσσες
Besag, V.E, (1989). Bullies and Victims in Schools: A Guide to Understanding and management. Open University Press.
Bloom, B.S. (1976). Human characteristics and school learning. Mc Graw Hill.
Corrigan, P. (1979). Schooling the Smash Street Kids. MacMillan
Debarbieux, E. (2003). “SchoolViolenceandglobalization”. Journal of Educational Administration, 41(6), 582-602. Ανακτήθηκεστις 6-11-2024 απότηδιεύθυνση: https://doi.org/10.1108/09578230310504607
Dishion, T.J., French, D.C., & Patterson, G.R. (1995). “The development and ecology of antisocial behavior”. In D. Cicchetti & D. J. Cohen (Eds.), Developmental psychopathology: Vol. 2. Risk, disorder, and adaptation. Wiley, 421-471.
Durkheim, E. (2013). Education et Sociologie. PUF. (α΄έκδ., 1956).
Earls, F.J. (1994). “Violence and today's youth”. Critical Health Issues for Children and Youth, 4, 4–23.
Fried, S. & Fried, P. (1996). Bullies and victims. Helping your child survive the schoolyard battlefield. M. Evans.
Gendron, B., Williams, K., & Guerra, N. (2011). “An analysis of bullying among students within schools: Estimating the effects of Individual Normative Beliefs, Self-esteem and school climate”.JournalofSchoolViolence, 10,150-164.Ανακτήθηκε στις 6-11-2024 από τη διεύθυνση:http://dx.doi.org/ 10.1080/15388220.2010.539166
Hyman, I.A., & Perone, D.C. (1998). “The other side of school violence: Educator policies and practices that might contribute to student misbehavior”. JournalofSchoolPsychology, 36, 7-27. Ανακτήθηκε στις 6-11-2024 από τη διεύθυνση:https://doi.org/10.1016/S0022-4405(97)87007-0
Mayer, G. R. (1995). “Preventing antisocial behavior in the schools”. Journal of Applied Behavior Analysis, 28(4), 467–478. Ανακτήθηκεστις5-11-2024απόhttps://doi.org/10.1901/jaba.1995.28-467.
Osher, D., Van Acker, R., Morrison, Gale M., Gable, R., Dwyer, K. & Quinn, M. (2004). Warning Signs of Problems in Schools: Ecological Perspectives and Effective Practices for Combating School Aggression for Combating School Aggression and Violence. In (M. Furlong, G. Morrison, R. Skiba & D. Cornell (Eds). Issues in school violence research. The Haworth Press.
Roland, E. & Galloway, D. (2004). “Professional Cultures in Schools with High and Low Rates of Bullying”. School Effectiveness and School Improvement, 15(3-4), 241–260. Aνακτήθηκεστις8-11-2024 απότηδιεύθυνση: https://www.researchgate.net/ publication/30050782
Schott, R. M. (2014). “The social concept of bullying: philosophical reflections on definitions”. In R. M. Schott, & D. M. Søndergaard, (Eds.). School bullying: New theories in context. Cambridge University Press, 21-47.
Smith, J. D., Schneider, B., Smith, P. K., &Ananiadou, K. (2004). The effectiveness of whole-school anti-bullying programs: A synthesis of evaluation research. School Psychology Review, 33, 548-561.Aνακτήθηκεστις 8-11-2024 απότηδιεύθυνση:https://doi.org/10.1080/02796015.2004.12086267
Somech, A. &Oplatka, I. (2009). “Coping with school violence through the lens of teachers’ role breadth: The impact of participative management and job autonomy”. Education Administration Quarterly, 45(3), 424-449. Ανακτήθηκεστις8-11-2024απότηδιεύθυνση: https://doi.org/10.1177/0013161X09334278
Will, P. (1977). Learning to labor. Gower.
Ελληνόγλωσσες
Apple, M.W. (1993). Εκπαίδευση κι Εξουσία (μτφρ. Φ. Κοκαβέσης). Παρατηρητής.
Αρτινοπούλου, Β. (2001). Βία στο Σχολείο. Έρευνες και πολιτικές στην Ευρώπη. Μεταίχμιο.
Banks, O. (1987). Η Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης/μφρ. Τάσος Δαρβέρης. Παρατηρητής
Βεργίδης, Δ. (2014). “Η προβληματική της έρευνας”. Στο Δ.Βεργίδης, Γ.Παναγιωτόπουλος & Ευ. Μωυσίδου.Η βία στο σχολικό περιβάλλον. Μια διαδρομή στα σχολεία της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας. Πελοπόννησος.
Blackledge, D., &Hunt, B. (2004). Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης/μφρ.Μαρία Δεληγιάννη. Μεταίχμιο.
Βουϊδάσκης, Β. (1987). Η επιθετικότητα σαν κοινωνικό πρόβλημα στην οικογένεια και στο σχολείο. Γρηγόρης
BourdieuP. &Passeron, J-C. (2014). Η Αναπαραγωγή. Στοιχεία για μια θεωρία του Εκπαιδευτικού Συστήματος/μφρ. Γ. Καράμπελας. Αλεξάνδρεια
Γιαβρίμης, Π. (2015) Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Μπένου Ε.
Γιαβρίμης, Π., Ε. Παπάνης, & Μ. Ρουμελιώτου (2009). Θέματα Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης. Σιδέρης.
Γιωτοπούλου–Μαραγκοπούλου, Α. (2010).“Η γένεση βίαιης και επιθετικής στάσης στην παιδική και εφηβική ηλικία”. Στο Α. Γιωτοπούλου–Μαραγκοπούλου (επ.). Ομαδική Βία και Επιθετικότητα στα Σχολεία. ΝομικήΒιβλιοθήκη.
Γκότοβος, Α. (1988). Απόκλιση και παρέμβαση στην εκπαίδευση. Σύγχρονη Eκπαίδευση.
Γκότοβος, Α., Ε. (1996). Νεολαία και Κοινωνική Μεταβολή. Αξίες, Εμπειρίες και Προοπτικές. Gutemberg.
Γλαρέντζου, Ε., Καραγιάννη, Λ., Κοταλακίδης Γ, Τζελφέ–Ανέστη, Σ., Χαραμής, Π. (ΟΛΜΕ) (2010). “Σχολικές ομάδες κακοποίησης μαθητών / μαθητριών – ενδείξεις μιας ανιχνευτικής ερευνητικής προσέγγισης”. Στο Α.Γιωτοπούλου–Μαραγκοπούλου (επ.) (2010). Ομαδική βία και επιθετικότητα στα σχολεία. Νομική Βιβλιοθήκη, 35-97.
Θάνος, Θ. (2012). Αποκλίνουσα και παραβατική συμπεριφορά των μαθητών. Οι Απόψεις των εκπαιδευτικών –Νηπιαγωγείο, Δημοτικό Σχολείο. Αφοι Κυριακίδη
Θάνος, Θ. (2016). Αποκλίνουσα και παραβατική συμπεριφορά των μαθητών στο σχολείο. Κυριακίδης.
Θάνος, Θ. (2017). Σχολική διαμεσολάβηση. Θεωρία, εφαρμογή, αξιολόγηση. Κυριακίδης.
Κουράκης, Ν. (2009).”Μορφές σχολικής βίας και Δυνατότητες αντιμετώπισής της”. Στο Θ. Θάνος (επ.). Παιδική παραβατικότητα και σχολείο. Τόπος, 105-115.
Κρουσταλάκης, Γ. (2003). Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες.Αυτοέκδοση.
Κυρίδης Α. (1996). Εκπαιδευτική ανισότητα. Οριοθέτηση και Προσπάθειες Θεωρητικής Προσέγγισής της. Αφοι Κυριακίδη.
Κωνσταντίνου, Χ. (1990). “Η ευθύνη του σχολείου στη δημιουργία αποκλίνουσας συμπεριφοράς σε μαθητές”. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 51, 68-74.
Μαυρογιώργος, Γ. (1995). Ασκήσεις στην άσκηση βίας στο σχολείο. Η «βία» του λόγου για τη βία στο σχολείο. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 80, 59-64.
Μπαμπάλης, Θ. (2011). Η ζωή στη σχολική τάξη. Αθήνα: Διάδραση
Μπεζέ, Λ.(1998).“Βία στο σχολείο και βία του σχολείου. Τρεις παρανοήσεις και πολλάερωτηματικά”. Στο Λ. Μπεζέ, (επ.). Βία στο σχολείο…Βία του σχολείου. Ελληνικά Γράμματα, 61-77.
Πανούσης Γ. (1995).“Η βία στα σχολεία: Doubleface”. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 84, 79-81.
Πανούσης Γ. (2006). “«Ταξικοί» αγώνες με ή χωρίς διαιτητή; Βία στα σχολεία”. Ποινική Δικαιοσύνη, 1. Νομική Βιβλιοθήκη, 75-84.
Πανούσης, Γ. (2013) “(Ενδο)σχολική βία: Χωρίς όρια και χωρίς ορίζοντα;”. Στο Η. Κουρκούτας - Θ. Θάνος (επ.), Σχολική βία και παραβατικότητα. Τόπος.
Πετρόπουλος, Ν. &Παπαστυλιανού, Α. (2001). Μορφές επιθετικότητας, βίας και διαμαρτυρίας στο σχολείο (γενεσιουργοί παράγοντες και επιπτώσεις). ΥΠΕΠΘ – ΠΙ.
Σπινέλλη, Κ. (2010). “Εισαγωγικές παρατηρήσεις”. Στο Ομαδική βία και επιθετικότητα στα σχολεία. Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Ειδική Επιτροπή Μελέτης των Ομάδων ενδοσχολικής βίας. Νομική Βιβλιοθήκη, 23-31.
Τσιάντης, Ι. &Ασημόπουλος, Χ. (2010). “Ενδοσχολική βία και εκφοβισμός στο Δημοτικό Σχολείο: Το διακρατικό Πρόγραμμα «ΔΑΦΝΗ» της ΕΨΥΠΕ”. Στο Α. Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου (δ/νση έκδοσης), Ομαδική βία και επιθετικότηταστα σχολεία. Νομική Βιβλιοθήκη, 111- 128.
Τσίγκανου, Ι. (2008). “Βία και θυματοποίηση του «καλού παιδιού» και «καλού μαθητή”. 4ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης και Πρόληψης της Σεξουαλικής Κακοποίησης με θέμα Κακοποίηση Παιδιού και Ψυχικό Τραύμα: Σύγχρονες δυνατότητες ανίχνευσης, αντιμετώπισης και πρόληψης (18-20 Δεκεμβρίου 2008). Αθήνα.
Χηνάς, Π. &Χρυσαφίδης, Κ. (2000). Επιθετικότητα στο σχολείο-προτάσεις για πρόληψη και αντιμετώπιση. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
Χρυσαφίδης, Κ.(1997). “Η αρνητική εικόνα στο σημερινό σχολείο ως αποτέλεσμα της έλλειψης επικοινωνίας και αποσύνδεσής του από τη ζωή”. 2ο Πανελλήνιο Παιδαγωγικό συνέδριο με θέμα: Ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Κομοτηνή
