Anti-bullying ή κουλτούρα ειρήνης στο σχολείο; Από το θεσμικό πλαίσιο στο κοινωνικό όραμα

PDF
Δημοσιευμένα: Μαρ 12, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
ενδοσχολικός εκφοβισμός κουλτούρα ειρήνης θεσμικό πλαίσιο οικοσυστημική θεωρία
Δήμητρα Ζάπρη
a:1:{s:5:"el_GR";s:46:"ΔΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης";}
Περίληψη

Περίπου δέκα χρόνια μετά την ίδρυση του Παρατηρητηρίου Πρόληψης της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού (2012) και την ανάπτυξη και λειτουργία αντίστοιχου Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης (2014), η πρόσφατη νομοθέτηση σχετικά με τη βία και τον εκφοβισμό στα σχολεία (Ν. 5029/2023) επαναφέρει στο προσκήνιο της εκπαιδευτικής πολιτικής το ζήτημα της θεσμικής διαχείρισης ενός διαχρονικού κοινωνικού ζητήματος και των εκδηλώσεών του μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Η εργασία αναλύει τις παρεμβάσεις αυτές ποιοτικά ως προς τη συνάφεια σκοπού και περιεχόμενου τους, τη σύνδεσή τους με τις σύγχρονες θεωρητικές και πρακτικές προσεγγίσεις, καθώς και τη διαχρονική τους εξέλιξη. Δύο κομβικές συνεισφορές που εντοπίζει η ανάλυση στο ιστορικό των παρεμβάσεων είναι: α. η αξιοποίηση της οικοσυστημικής θεωρίας για την κατανόηση της σύνθετης φύσης των φαινομένων και την ενδυνάμωση όλων των άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενων μερών σε αυτά μέσα από διακριτούς ρόλους, ενεργή συμμετοχή και άμεση επικοινωνία και συνεργασία, και β. η ίδια η πράξη της νομοθέτησης ως ένδειξη πολιτικής δέσμευσης και προϋπόθεση βιωσιμότητας μιας παρέμβασης. Προκειμένου, όμως, να είναι ουσιαστικά αποδοτικές οι συνεισφορές αυτές χρειάζεται ένα στιβαρό θεσμικό συνεχές σε διατομεακό επίπεδο, που δεν θα περιορίζεται στη λογική της πρόληψης και της αντιμετώπισης ή καταστολής μιας μορφής βίας, αλλά θα επενδύει πιστά και μακρόπνοα σε μια «οικολογία ειρήνης» μέσα από την προώθηση θετικών κοινωνικών και δημοκρατικών συμπεριφορών, τη βελτίωση υποδομών και την πρώιμη παρέμβαση.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 8: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΒΙΑΣ
Αναφορές
Ελληνόγλωσσες
Εγκύκλιος ΥΠΑΙΘ με αρ. 195630/Γ1/19.12.2013. “Πλαίσιο λειτουργίας του Παρατηρητηρίου για την Πρόληψη της Σχολικής βίας και του Εκφοβισμού”.
Εγκύκλιος ΥΠΑΙΘ με αρ. 4077/28-04-2014. “Εγκύκλιος Υλοποίησης των Πράξεων «Ανάπτυξη και Λειτουργία Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης φαινόμενων της Σχολικής Βίας και εκφοβισμού στους Άξονες Προτεραιότητας 1, 2 και 3» του ΕΠ «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση»”
Εγκύκλιος ΥΠΟΠΑΙΘ με αρ. 2688/04-05-2015. “3η Εγκύκλιος Υλοποίησης Πράξεων «Ανάπτυξη και Λειτουργία Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης Φαινομένων της Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού (ΣΒΕ) στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2 και 3» του ΕΠ «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση», σχολικό έτος 2014-2015”.
Εγκύκλιος ΥΠΟΠΑΙΘ με αρ. 4965/29-06-2015. “Έναρξη Επιμόρφωσης μελών ΟΔΠ στο πλαίσιο υλοποίησης των Πράξεων «Ανάπτυξη και Λειτουργία Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης Φαινομένων της Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού (ΣΒΕ) στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2 και 3» του ΕΠ «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση», σχολικό έτος 2014-2015”.
Εγκύκλιος ΥΠΟΠΑΙΘ με αρ. 6907/09-09-2015. “Διεξαγωγή Αποτίμησης της υλοποίησης των Πράξεων «Ανάπτυξη και Λειτουργία Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης Φαινομένων της Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού - ΑΠ1, ΑΠ2 και ΑΠ3» του ΕΠ «Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση», ΕΣΠΑ 2007-2013 από την Ανάδοχο Εταιρεία «Κοινωνία Γνώσης Μονοπρόσωπη ΕΠΕ»”.
Εγκύκλιος ΥΠΑΙΘΑ με αρ. 114188/ΓΔ4/02-10-2024. “Εύρυθμη λειτουργία σχολικών μονάδων Π/θμιας και Δ/θμιας Εκπαίδευσης”.
Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΕΦΑΝΗΣ» (ΕΠΙΨΥ). (2020). “Εκφοβισμός (bullying) μεταξύ των εφήβων μαθητών στην Ελλάδα”. Δελτίο Τύπου με αφορμή την Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού, 6 Μαρτίου.
Ζάπρη, Δ. (2015). “Σκέφτομαι και συζητώ και μαζί σου προχωρώ…: μια συμμαχία μικρών και μεγάλων κατά της βίας”. Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας 1ου Νηπιαγωγείου Νέας Μεσημβρίας, ΔΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης, σχ. έτος 2015-2016.
Κοινή Υπουργική Απόφαση 41207/ΓΔ4/22-04-2024 (Β’ 2404). “Ρύθμιση θεμάτων σχετικών με τις δράσεις και τα προγράμματα που εκπονούνται για την αντιμετώπιση περιστατικών ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.”
Κοινή Υπουργική Απόφαση 35692/ΓΔ4/08-04-2024 (Β’ 2176). “Δημιουργία και λειτουργία Ειδικής Ψηφιακής Πλατφόρμας για την αντιμετώπιση ενδοσχολικής βίας και φαινομένων εκφοβισμού”.
Μονάδα Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» & Επιστημονικός Οργανισμός «ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΗΒΙΚΗ ΥΓΕΙΑ». (2016). “Εγχειρίδιο ENABLE-ΕΝΔΥΝΑΜΩΝΩ για μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς και διοργανωτές δράσεων”.
Νόμος 5029/10-3-2023 (Α’ 55). “ «Ζούμε Αρμονικά Μαζί – Σπάμε τη Σιωπή»: Ρυθμίσεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και του εκφοβισμού στα σχολεία και άλλες διατάξεις”.
Παπαδημητριάδης, Δ. (2024). «Επανορθωτική vs. Τιμωρητική Παιδεία: Γιατί απορρίπτουμε την καταγγελτική κουλτούρα». Στο https://papadimitriadis.gr/2024/09/epanorthotiki-vs-timoritiki-paideia/ (τελευταία ανάκτηση: 10/10/2024)
Συμβούλιο της Ευρώπης. (2018). “Πλαίσιο αναφοράς ικανοτήτων για δημοκρατικό πολιτισμό: Περιγραφικοί Δείκτες ικανοτήτων για δημοκρατικό πολιτισμό” (τεύχος 2).
ΥΠΑΙΘΑ (2024). “11 αλλαγές στα σχολεία για το 2024-2025”. Στο https://www.minedu.gov.gr/news/59225-29-08-24-11-allages-sta-sxoleia-gia-to-2024-2025 (τελευταία ανάκτηση: 10/10/2024)
Υπουργική Απόφαση 159704/Γ7/17-12/2012. “Ίδρυση Παρατηρητηρίου Πρόληψης της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού”.
Υπουργική Απόφαση 36421/ΓΔ4/08-04-2024 (Β’2177). “Αρμοδιότητες και καθήκοντα υπεύθυνων αποδεκτών αναφορών στη σχολική μονάδα και τετραμελών ομάδων δράσης στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού”.
Υπουργική Απόφαση 109697/ΓΔ4/24-09-2024 (Β’ 5387/26-09-2024). “Πρότυπος Κανονισμός Λειτουργίας σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης”.
Ξενόγλωσσες
Analisah, C. D. C. & I. Setyabudi (2019). “Ecological Theory: Preventing Student Bullying to Promote Culture of Peace”. Joint proceedings of the International Conference on Social Science and Character Educations (IcoSSCE 2018) and International Conference on Social Studies, Moral, and Character Education (ICSMC 2018)
Britto, P. R., I. Gordon, W. Hodges, D. Sunar, C. Kagitcibasi, and J. Leckman. (2014). "Ecology of peace". In Leckman, J., Panter-Brick, C. and R. Salah, Pathways to peace: The transformative power of children and families. MIT Press.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: experiments by nature and design. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Bronfenbrenner, U. (1995). “Developmental ecology through space and time. A future perspective”. In, Moen P., Elder J. G.H. & Luescher K. (eds.), Examining lives in context: Perspectives on the Ecology o f Human Development (pp. 619-647). Washington, DC, American Psychological Association.
Bwalya, Arthur. (2024). “Micromanagement: A Comprehensive Analysis”. Global Scientific Journal, 12 (7).
Council of Europe. (2023). “COMPASS - Manual for Human Rights Education with Young People” (2nd ed.). Strasbourg Cedex: Council of Europe.
European Anti-Bullying Network. (2021). “A Policy Paper – 21/01/2021”. In https://www.antibullying.eu/network#policy-paper (τελευταία ανάκτηση: 10/10/2024)
Evans, C.B.R. & P.R. Smokowski (2016). “Theoretical Explanations for Bullying in School: How Ecological Processes Propagate Perpetration and Victimization”. Child and Adolescent Social Work Journal , 33, 365–375.
Espelage, D. L. (2014). “Ecological Theory: Preventing Youth Bullying, Aggression, and Victimization”. Theory Into Practice, 53 (4), 257–264.
Fox, M. A. (2011). “Thinking about Peace Today”. The Journal of Sociology & Social Welfare, 38 (2).
Kim, S.Y., Rosen, L.H., Scott, S.R. & B. Paulman (2020). “Bullying Through Different Perspectives: An Introduction to Multiple Vantage Points”. In, Rosen, L.H., Scott, S.R. & Kim, S.Y. (eds), Bullies, Victims, and Bystanders. Palgrave Macmillan, Cham.
Kollies, U. & D. Zapri (2024). “Teaching Peace”. UNToday (online). https://untoday.org/teaching-peace/ (τελευταία ανάκτηση: 10/10/2024)
Leckman, J. F., Donaldson, C. K., Affolter, F. W., & L. A. Ponguta. (2019). Pathways to wellbeing and a more peaceful and sustainable world: the transformative power of children and families. Japanese Journal of Child and Adolescent Psychiatry, 60 (3), 278-298.
Leff, S. & C. Feudtner (2017). “Tackling Bullying: Grounds for Encouragement and Sustained Focus”. Pediatrics, 139 (6).
Mishna, F. (2012). “Theories That Help to Understand Bullying”. In, Bullying: A Guide to Research, Intervention, and Prevention (online edn). Oxford Academic.
Ramos, B. & A. Malangen. (2023). “The Level of Effectivity of Micromanagement Among the Teachers and Middle Managers in the Basic Education”. Psychology and Education, 8, 648-658.
Rigby, K. (2024). “Theoretical Perspectives and Two Explanatory Models of School Bullying”. International Journal of Bullying Prevention, 6, 101–109.
Rigby, K. (2021). Multiperspectivity in school bullying: One pair of eyes is not enough. Routledge.
UNESCO. (2023). “Global Education Monitoring Report 2023: Technology in education – A tool on whose terms?”. Paris, UNESCO.
UNESCO. (2017). “School Violence and Bullying Global Status Report”. Paris, UNESCO.
UNESCO. (2019). “Behind the numbers: Ending school violence and bullying”. Paris, UNESCO.
Winn, M. T. (2018). Justice on both sides: Transforming education through restorative justice. Cambridge, MA, Harvard Education Press.