Φεμινιστικός Γραμματισμός, Κέντρα Μάθησης και Περιοχές Παιχνιδιού στην Προσχολική Εκπαίδευση

PDF
Δημοσιευμένα: Μαρ 12, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
φεμινιστικός γραμματισμός νηπιαγωγοί κέντρα μάθησης περιοχές παιχνιδιού
Λίνα-Πασχαλίνα Βαλσαμίδου
Ιφιγένεια Βαμβακίδου
Περίληψη

Περίληψη


 «Όλα τα παιδιά µπορούν να παίζουν µε όλα τα παιδιά και µε όλα τα παιχνίδια»


(Κογκίδου, 2016).


Τα παιδιά φτάνοντας στο νηπιαγωγείο έχουν ήδη γνωρίσει τα κοινωνικά στερεότυπα για τα φύλα. Γνωρίζουν το φύλο τους και το φύλο των άλλων και  κατηγοριοποιούν τις δραστηριότητες, τα επαγγέλµατα και τα αντικείµενα-παιχνίδια, που στερεότυπα χρησιμοποιούνται στο οικογενειακό περιβάλλον. Ωστόσο, η ηλικία φοίτησης στο νηπιαγωγείο αποτελεί µεγάλης σηµασίας περίοδο, γιατί στην ηλικία των 3.5 έως 5.5 ετών τα παιδιά οριοθετούν τον ρόλο του φύλου. Ακολουθώντας τη θεωρία της συµβολικής αλληλεπίδρασης, αποδεχόμαστε ως κύριο ρόλο στη διαδικασία απόκτησης ταυτότητας την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση του ατόµου µε άλλα άτοµα (Mead, 1962, Muhlbaumer, 1985). Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2024, με ερωτηματολόγιο, στο πλαίσιο 3ωρης επιμόρφωσης εν ενεργεία νηπιαγωγών, με θέμα τον Φεμινιστικό Γραμματισμό. Πρόκειται για εκπαιδευτική έρευνα (Verma & Mallick, 2004: 21) με δύο ερωτηματολόγια εισόδου και εξόδου, με ερωτήσεις ανοικτού τύπου, διερευνητικές που απευθύνονταν σε ομάδα εστίασης.  Κύριο στόχο της έρευνας αποτέλεσε η ποιοτική ανίχνευση των απόψεων των εκπαιδευτικών του νηπιαγωγείου και η ποσοτική (περιγραφική στατιστική) ανάλυση για την έμφυλη διάσταση του παιχνιδιού και των κέντρων μάθησης στην προσχολική τάξη. Ως φεμινιστικό γραμματισμό ορίζουμε τη φεμινιστική κριτική ανάλυση που εντοπίζει τη δράση και τον ρόλο των γυναικών στην ιστορία και στην πολιτική με στόχο την «ορατότητά τους» (Chocano, 2017). Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης, το σχολικό περιβάλλον στο οποίο εκτίθενται τα παιδιά έχει ισχυρό αντίκτυπο στον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα φύλα (Bandura, 1977). Τα ερωτηματολόγια εστάλησαν ηλεκτρονικά, το πρώτο κατά την έναρξη της επιμόρφωσης και το 2ο κατά τη λήξη της επιμόρφωσης σε 117 εκπαιδευτικούς. Συμπληρώθηκαν και επεστράφησαν 64 ερωτηματολόγια, όλα από γυναίκες,  ειδικότητας ΠΕ60-Νηπιαγωγών και ΠΕ60-Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης. Στις απαντήσεις τους στο ερωτηματολόγιο εισόδου, φαίνεται ότι ακολουθούν τα παραδοσιακά κέντρα μάθησης/τις παραδοσιακές περιοχές παιχνιδιού και μετά την επιμόρφωση-συζήτηση μαζί τους προέκυψαν νέες προτάσεις. Με αφορμή αυτή την έρευνα προτείνεται η προώθηση δραστηριοτήτων & δράσεων που εστιάζουν σε ένα συμπεριληπτικό σχολείο το οποίο καλλιεργεί την  κριτική σκέψη και ανατρέπει τις έμφυλες παγιωμένες υπόρρητα μεροληψίες, όπως προκύπτουν από τη διεθνή βιβλιογραφία και από τον εκπαιδευτικό λόγο.


 


Λέξεις κλειδιά: φεμινιστικός γραμματισμός, νηπιαγωγοί, κέντρα μάθησης, περιοχές παιχνιδιού

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 12: ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΕΝΤΑΞΙΑΚΟ / ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Βιογραφικό Συγγραφέα
Ιφιγένεια Βαμβακίδου

 

Αναφορές
Ξενόγλωσσες
Aubry, S., Ruble, D. N., & Silverman, L. B. (1999). The role of gender knowledge in children’s gender-typed preferences. In L. Balter & C. S. Tamis-LeMonda (Eds.), Child psychology: A handbook of contemporary issues. Psychology Press: 363–390.
Bandura, A .(1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
Bennett, J. (2010). Vibrant matter. A political ecology of things. Duke University Press.
Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice.Cambridge University Press.
Bourdieu, P. & Wacquant, L.-J.-D. (1992). An Invitation to Reflexive Sociology. Univeristy of Chicago Press.
Butler, J. (1990). Gender Trouble. Routledge.
Butler, J. (1993). Bodies that matter: on the discursive limits of ”sex”. Routledge.
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis. Analysing qualitative data in psychology. Sage Publications Ltd.
Chocano, C. (2017).You Play the Girl. Mariner.
Eliot,I.(2010). Pink brain, Blue Brain: How small differences grow into trouble some gaps-And what we can do about it. Houghton Mifflin Harcourt.
Evans, Μ. (2003). Gender and Social Theory, Open University Press, Buckingham.
Francis, B.,(2010).Gender, toys and learning. Oxford Review of Education 36(3):325–344 DOI:10.1080/03054981003732278.
Gilbert, S. M., and Gubar, S. (2007) (editors). Feminist Literary Theory and Criticism: A Norton Reader. Norton.
Hains, R. (2014).The Princess Problem: Guiding Our Girls through the Princess-Obsessed Years. Sourcebooks.
Jackman, H. 2009. Early Education Curriculum: A Child’s Connection to the World (4th ed.). Thomson Delmar Learning.
King, T. L., Scovelle, A. J., Meehl, A., Milner, A. J., & Priest, N. (2021). Gender stereotypes and biases in early childhood: A systematic review. Australasian Journal of Early Childhood, 46(2): 112-125. https://doi.org/10.1177/1836939121999849
Mead, G.H. (1962). Mind, Self and Society. University of Chicago Press. (πρώτη έκδοση, 1934).
Nurani, Y., Hartati, S., Pratiwi, N. (2019). Evaluation of Learning Center in Kindergarten. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, vol. 382:535-539.
Ostrov, J.M.,& Keating, C.F. (2004). Gender differences in preschool aggression during free play and structured interactions: An observational study. Social Development 13:255-277.
Prioletta, J. (2023). Learning through play or learning sexism through play? Why critical gender literacy matters in kindergarten education. Early Years, 44(3–4): 801–814. https://doi.org/10.1080/09575146.2023.2190053
Prioletta, J. (2022). Unearthing gender violence with/in kindergarten play environments. Gender and Education, 34(8): 973–990. https://doi.org/10.1080/09540253.2022.2118441
Skeleton, C., Francis, B. & Smulyan, L. (Eds), The SAGE Handbook of Gender and Education. SAGE.
Rabban, M. (1950). «Sex role identity in young children in two diverse social groups». Genetic Psychology Monographs, 42, 81-158.
Ruble, D. N., & Martin, C. L. (1998). Gender development. In W. Damon & N. Eisenberg (Ed.), Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development (5th ed., 933–1016). John Wiley & Sons, Inc.
Vamvakidou, I., Tsakiri, Ch. (2023). Invisible women (1821) in national historical anniversaries, a modern educational prorosal. In (Ed) M. Rusu, Problematica Feminista Reflectata in Societatea Contemporana, 73-83.
Verma, G., & Mallick, K. (2004). Educational Research. Typothito.
UN. 2022a. The 17 goals. (Ανακτήθηκε στις 29/10/2024 από https://sdgs.un.org/goals).
White, R.E.(2012).The power of play: Are search summary on play and learning. (Ανακτήθηκε στις 3/5/2015 από http://www.childrensmuseums.org/images/MCMResearchSummary.pdf ).
Ελληνόγλωσσες
Αγγελή, Μ. & Λέτση, Σ. (2018). Καταπολεμώντας τα στερεότυπα του φύλου στην εκπαίδευση. Κύπρος: Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου.
Bourdieu, P. (2002). Η ανδρική κυριαρχία/επιμ.-επίλογος Ν. Παναγιωτόπουλος. Πατάκης.
Bourdieu, P. (1994). Κείμενα Κοινωνιολογίας/επιμ.-μφρ. Ν. Παναγιωτόπουλος. Δελφίνι.
Bourdieu, P. (2007). Η ανδρική κυριαρχία/μφρ. Ε. Γιαννοπούλου. Εκδόσεις Πατάκη.
Γαλάνης, Π. (2018). Ανάλυση δεδομένων στην ποιοτική έρευνα θεματική ανάλυση. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 35(3):416-421).
Γερμανός, Δ. (2014). Αναμορφώνοντας το σχολικό χώρο: Από τον χώρο των κανονισμών, στο χώρο για το παιδί. Στο Τζεκάκη, Μ. & Κανατσούλη, Μ. (Επιμ.) Πρακτικά του Πανελλήνιου Συνεδρίου Ανα-στοχασμοί για την Παιδική Ηλικία. Θεσσαλονίκη: ΤΕΠΑΕ ΑΠΘ, 448-467.
Γερμανός, Δ. (2011). Ο χώρος ως παράγοντας αναβάθμισης του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος στο Νηπιαγωγείο. Στο Χρυσαφίδης, Κ., Σιβροπούλου, Ρ. (επιμ.), Αρχές και προοπτικές της προσχολικής εκπαίδευσης. Τιμητικός τόμος για την Ε. Κουτσουβάνου, 23-44. Κυριακίδης.
Γερμανός, Δ., Αρβανίτη, Α., Γρηγοριάδης, Α., Κλιάπης, Π. (2007α). Οι αντιλήψεις των μαθητών για τη νέα συνεργατική τους τάξη και τα κριτήρια με τα οποία την αξιολογούν. Στο Χατζηδήμου κ.ά. (επιμ.), Ελληνική Παιδαγωγική και Εκπαιδευτική Έρευνα. Πρακτικά 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος, 487-495. Κυριακίδης, τόμος Β.
Γκόλια, Π., Κυρίδης, Α. & Βαμβακίδου, Ι. (2008). Ο σχολικός χώρος και οι ιδεολογικές του συνιστώσες: το έθνος, η ιστορία και η θρησκεία στο σχολικό διάκοσμο. Στο Πρακτικά, Ελληνική Παιδαγωγική και Εκπαιδευτική Έρευνα, Αθήνα, 627- 636.
Δεληγιάννη, Β. και Ζιώγου, Σ. (1998). «Ενημέρωση, στάσεις και αξίες των μελλοντικών εκπαιδευτικών για τη θέση των ανδρών και των γυναικών στην ελληνική κοινωνία: διχοτομήσεις και διαφορές». Στο Β. Δεληγιάννη-Κουϊμτζή (επιμ.) Γυναίκες και Ιδιότητα του Πολίτη. Βάνιας.
Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, Β. και Ζιώγου, Σ. (επιμ.) (2000). Ισότητα των δύο φύλων - Ο ρόλος των εκπαιδευτικών - Φάκελος παρεμβατικών μαθημάτων.ΚΕΘΙ.
Θεοδωρίδου, Ε. (2024). Διαχείριση των κέντρων μάθησης στο Νηπιαγωγείο: Ελεύθερη επιλογή ή κυκλική εναλλαγή; (Ανακτήθηκε στις 7/4/2024 από https://blogs.sch.gr/lizatheo/2024/04/07/diacheirisi-ton-kentron-mathisis-sto-nipiagogeio-eleytheri-epilogi-i-kykliki-enallagi/ )
Κανταρτζή, Ε. (1996). Αγόρια και Κορίτσια στο Σχολείο: Οι στάσεις και οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για το ρόλο των δύο φύλων. Σύγχρονη Εκπαίδευση: Τρίμηνη Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, Αρ. 88.
Κεραμυδά,Μ. (2010). Κουζινικά για κορίτσια, σούπερ ήρωες για αγόρια. Η χρήση κοινωνικών στερεοτύπων στις διαφημίσεις παιδικών παιχνιδιών. University Studio Press.
Κογκίδου, Δ., (2016). Όλα τα παιχνίδια για όλα τα παιδιά. (Ανακτήθηκε στις 7/8/2017 από https://kmaked.pde.sch.gr/site/attachments/article/1531/afisa.pdf)
Μωραϊτη, Μ-Π. (2021). Έμφυλα στερεότυπα στο παιχνίδι παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Η αναγκαιότητα της έμφυλης προσέγγισης στο παιχνίδι. 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό», 29-31 Οκτωβρίου 2021.
Muhlbaumer, K.R. (1985). Κοινωνικοποίηση: Θεωρία και έρευνα/µφρ. Δηµοκίδη Δ. Αφών Κυριακίδη.
Οδηγός Εκπαιδευτικού-Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση, (2022).
Παππά, Β. (2008). Γονείς, παιδιά και ΜΜΕ. Ένας οδηγός γονικής συμπεριφοράς. Καστανιώτης.
Σιδηροπούλου-Δημακάκου, Δ. (1990). Ο προσανατολισμός της Ελληνίδας στη μέση τεχνική εκπαίδευση, όπως διαμορφώνεται από τον κοινωνικό και επαγγελματικό ρόλο της γυναίκας. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Τομέας Παιδαγωγικής.
Σωτηριάδου, Α. (2005). Ευκαιρίες και ανισότητες στην επιλογή επαγγέλματος κατά φύλο. Η εφαρμογή της απασχόλησης των γυναικών στα ΜΜΕ-Τηλεόραση. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Θεσσαλονίκη: Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, 21.
Τσαρδάκης, Δ. (1992). Η κοινωνική θεωρία των ρόλων. Σκαραβαίος.
Φραγκουδάκη, Α. (1999). Γλώσσα και Ιδεολογία. Κοινωνιολογική προσέγγιση της Ελληνικής Γλώσσας. Οδυσσέας.
Φραγκουδάκη, Α. (1988). Γλώσσα Λανθάνουσα. Περιοδικό ΔΙΝΗ, τ.3:86-91.
Φρόση, Λ. (2010). Τα φύλα στο σχολείο και στο λόγο των εκπαιδευτικών. Τόπος.
Χονδρού, Ε. (2018). Το εκπαιδευτικό σύστημα ως μηχανισμός αναπαραγωγής και άρσης έμφυλων διακρίσεων. Αντιμετώπιση των έμφυλων στερεοτύπων από τις εκπαιδευτικούς στη σχολική πράξη. Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία. Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. (Ανακτήθηκε στις 29/8/2024 από https://amitos.library.uop.gr/xmlui/handle/123456789/4798)