Η εκπαιδευτική ισότητα ως όρος ευημερίας των μαθητών/-τριών

PDF
Δημοσιευμένα: Μαρ 12, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
εκπαιδευτικές ανισότητες σχολική επίδοση ευημερία μαθητές γονείς
Αθηνά Καρατζά
Ανδρομάχη Μπούνα-Βάιλα
Περίληψη

Η ύπαρξη εκπαιδευτικής ισότητας, δηλαδή διασφάλισης ίσων ευκαιριών για όλους/-ες τους μαθητές/-τριες ανεξαρτήτως κοινωνικών κ.ά. διακρίσεων, συμβάλλει αποφασιστικά στη σχολική επίδοση καθώς και στην ευρύτερη ευημερία των μαθητών. Στο πλαίσιο αυτό, στο βαθμό που τόσο το σχολείο όσο και η οικογένεια επηρεάζουν τη μάθηση και τη συμπεριφορά των μαθητών/-τριών, στόχος του παρόντος βιωματικού εργαστηρίου είναι να αντιληφθούν οι συμμετέχοντες/-ουσες ότι οι συνθήκες ζωής ενός ατόμου διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στις πρακτικές του, ως εκ τούτου, και στη σχολική επίδοση, η οποία δεν συνιστά «χάρισμα», «ταλέντο» ούτε σχετίζεται με την προσωπική αξία του/της μαθητή/-τριας· αντιθέτως, η αγάπη για το σχολείο και τη γνώση καλλιεργείται και μαθαίνεται. Το παρόν εργαστήριο αποτελείται από τέσσερα μέρη: στο α’ μέρος (εισαγωγή) θα πραγματοποιηθεί μια σύντομη παρουσίαση του θεωρητικού πλαισίου (κοινωνιολογία της εκπαίδευσης) της διασύνδεσης των κοινωνικών ανισοτήτων και της σχολικής επίδοσης· στο β’ μέρος (χτίσιμο γνώσης), οι συμμετέχοντες/-ουσες θα λάβουν μέρος σε μια ημι-κατευθυνόμενη συζήτηση με αντικείμενο πτυχές της σχολικής ζωής/αξιολόγησης· στο γ’ μέρος (κατανόηση), θα συμμετάσχουν σε βιωματικές ασκήσεις/παιχνίδια προκειμένου να αντιληφθούν τη σχολική ανισότητα ως συγκαλυμμένη κοινωνική και, τέλος, στο δ’ μέρος (εμπέδωση), θα αναλάβουν ρόλους σε ορισμένα σενάρια, όπου θα κληθούν να δείξουν όσα επικοινωνήθηκαν στα προηγούμενα μέρη. Με λίγα λόγια, στο βαθμό που, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε συνειδητά, αναπαράγουμε καθημερινά μια σειρά από στερεότυπα, επιβραβεύουμε ως «φυσικά» ταλέντα χαρακτηριστικά που είναι κοινωνικά προνόμια ορισμένων και, γενικώς, υποβάλλουμε τους/τις μαθητές/-τριες σε μια σειρά από πιέσεις, οι οποίες είναι αμιγώς κοινωνικές, μέσα από το παρόν βιωματικό εργαστήριο, στόχος είναι οι συμμετέχοντες/-ουσες να αναμετρηθούν με κεντρικές έννοιες της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, που διατρέχουν τη σχολική καθημερινότητα, και, στην προοπτική αυτή, να αντιληφθούν ότι η εκπαιδευτική ισότητα είναι όρος ευημερίας για τους μαθητές και τις μαθήτριες.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
Αναφορές
Ξενόγλωσσες
Alderman, M.K. (2004). Motivation for Achievement: Possibilities for Teaching and Learning. Mahwah NJ: Lawrence Erlbaum.
Bourdieu, P. & Passeron, J.-Cl. (1977). Reproduction in Education, Society and Culture. Great Britain: Sage.
Cooper, B.C. (2018). Eloquent Rage: A Black Feminist Discovers Her Superpower. New York, NY: St. Martin's Press.
Gurin, P., Nagda, B.R.A. & Zuniga, X. (2013). Dialogue Across Difference: Practice, Theory and Research on Intergroup Dialogue. Russell Sage Foundation.
Harding, S. (1993). “Rethinking Standpoint Epistemology: What Is Strong Objectivity?” In Alcoff, L. & Potter, E. (eds.). Feminist Epistemologies, New York, NY: Routledge, 49-82.
Ελληνόγλωσσες
Ball, S.J. (2021). O Foucault, η εξουσία & η εκπαίδευση (μτφρ.: Ρ. Βασιλάκη). Αθήνα: Gutenberg.
Bourdieu, P. & Passeron, J.-Cl. (1996). Οι κληρονόμοι: οι φοιτητές και η κουλτούρα (μτφρ.: Ν. Παναγιωτόπουλος & Μ. Βιδάλη, μτφρ. πινάκων: J.-Ph. Schaal, εισαγ.: Ν. Παναγιωτόπουλος). Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα.
Bourdieu, P. (2002). Η διάκριση: κοινωνική κριτική της καλαισθητικής κρίσης (μτφρ.: Κ. Καψαμπέλη, πρόλ.: Ν. Παναγιωτόπουλος). Αθήνα: Πατάκη.
Bourdieu, P. (2007). H ανδρική κυριαρχία (μτφρ.: Ε. Γιαννοπούλου, πρόλ.: Ν. Παναγιωτόπουλος). Αθήνα: Πατάκη.
Faber, A., Mazlish E., Nyberg, L. & Templeton, R.A. (2023). Πώς να μιλάτε στα παιδιά ώστε να μαθαίνουν στο σπίτι και στο σχολείο (μτφρ.: Α. Γουναροπούλου). Αθήνα: Πατάκη.
Faulkner, D., Swann, J., Baker, S., Bird, M. & Carty, J. (1999). Εξέλιξη του παιδιού στο κοινωνικό περιβάλλον: εγχειρίδιο μεθοδολογίας (μτφρ.: Α. Ραυτοπούλου). Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Lucey, M. (2008). «Κοινωνική τάξη, φύλο και εκπαίδευση». Στο Francis, B. & Skelton, C. (επιμ.). Διερευνώντας το κοινωνικό φύλο: σύγχρονες προσεγγίσεις για την εκπαίδευση. Αθήνα: ΚΕΘΙ, 267-284.
Ασκούνη, Ν. (2003). «Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο». Στο: ΥΠΕΠΘ & Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα (Ανακτήθηκε στις 20/09/2024 από keys.museduc-mm.gr/book21/book21.pdf).
Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, Β. (1999). «Θεωρίες για τις διαφορές των φύλων». Στο: Δεληγιάννη, Β. και Ζιώγου, Σ. (επιμ.). Εκπαίδευση και Φύλο. Θεσσαλονίκη: Βάνιας.
Δραγώνα, Θ. (2004α). «Στερεότυπα και προκαταλήψεις». Στο: ΥΠΕΠΘ & Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα (Ανακτήθηκε στις 20/09/2024 από keys.museduc-mm.gr/ book32/book32.pdf).
Δραγώνα, Θ. (2004β). «Οικογένεια και Σχολείο». Στο: ΥΠΕΠΘ & Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα (Ανακτήθηκε στις 20/09/2024 από keys.museduc-mm.gr/ book23/book23.pdf).
Θάνος, Θ. & Μπούνα, Α. (2016). «(Ανα)παραγωγή και (εν)δυνάμωση των έμφυλων διακρίσεων στο σχολείο μέσα από άτυπες διαδικασίες». Κοινωνιολογική επιθεώρηση, 4, 101-128.
Θάνος, Θ. (2010). Κοινωνιολογία των κοινωνικών ανισοτήτων στην εκπαίδευση: η πρόσβαση των κοινωνικο-επαγγελματικών ομάδων στην ανώτατη εκπαίδευση (1956-1998). Αθήνα: Νήσος.
Κανταρτζή, Ε. (1996). «Αγόρια και κορίτσια στο σχολείο: οι στάσεις και οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για το ρόλο των δύο φύλων». Σύγχρονη Εκπαίδευση, 88, 39- 48.
Καρατζά, Α. (2006). Η παρεκκλίνουσα συμπεριφορά στο εσωτερικό του Σχολείου σε σχέση με το κοινωνικό γεγονός της αναπαραγωγής των λαϊκών τάξεων. Πανεπιστήμιο Κρήτης: Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών [προπτυχιακή εργασία].
Λαμπίρη-∆ημάκη, Ι. (1986). «Η έννοια του εκδημοκρατισμού της εκπαίδευσης και η ελληνική πραγματικότητα». Στο Καζαμίας, Α. & Κασσωτάκης, Μ. (επιμ.). Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα: προσπάθειες, αδιέξοδα, προοπτικές. Ρέθυμνο: Π. Κρήτης, 157-163.
Berger, P. & Luckmann, Th. (2007). «Η εσωτερίκευση της πραγματικότητας». Στο Μακρυνιώτη, Δ. (1997) (επιμ.). Παιδική ηλικία. Αθήνα: Νήσος.
Μπούνα, Α. (2019). Η διαμόρφωση της έμφυλης ταυτότητας. Ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου. Αθήνα: Πεδίο.
Νόβα-Καλτσούνη, Χρ. (2010). Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης. Αθήνα: Gutenberg.
ΟΣΔΕΛ (2023). «Όταν διαβάζεις βιβλία βρίσκεις πιο εύκολα τη θέση σου στη ζωή». https://youtu.be/WEKExsto8F0?si=_kUPimxrU2P0ig4
Παναγιωτόπουλος, Ν. (1996). «Εισαγωγή του μεταφραστή». Στο Bourdieu, P. & Passeron, J.-Cl. (1996) Οι κληρονόμοι: οι φοιτητές και η κουλτούρα (μτφρ.: Ν. Παναγιωτόπουλος & Μ. Βιδάλη, μτφρ. πινάκων: J.-Ph. Schaal, εισαγ.: Ν. Παναγιωτόπουλος). Αθήνα: Ινστιτούτο του Βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, 17-43.
Παναγιωτόπουλος, Ν. (2022). Αναγνώσεις, αναγνώστες και αναγνώστριες: το βιβλίο και το κοινό του στην Ελλάδα. Αθήνα: Gutenberg.
Παναγιωτόπουλος, Ν., Καρατζά, Α. & Παπαβασιλείου, Λ. (2024). Μάθε, παιδί μου, γράμματα, Αθήνα: Πεδίο.
Πατερέκα, Χ. (1986). Βασικές έννοιες των P. Bourdieu και J.-Cl. Passeron σε θέματα κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης. Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη.
Πυργιωτάκης, Ι. (1986). «Οικογενειακή κοινωνικοποίηση και ανισοκατανομή ευκαιριών κοινωνικής κινητικότητας: μια αγνοημένη πραγματικότητα στην ιστορία των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων της Ελλάδας». Στο Καζαμίας, Α. & Κασσωτάκης, Μ. (επιμ.). Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα: προσπάθειες, αδιέξοδα, προοπτικές. Ρέθυμνο: Π. Κρήτης, 172-185.
Πυργιωτάκης, Ι. (1992). «Η ελληνική εκπαιδευτική κρίση: μύθοι και πραγματικότητες». Στο Πυργιωτάκης, Ι. & Κανάκης, Ι. (επιμ.). Παγκόσμια κρίση στην εκπαίδευση. Αθήνα: Γρηγόρης, 177-205.
Τζωρτζακάκη Κ. (2005). Μαμά κόψε το κήρυγμα, κι εσύ μπαμπά επίσης, τόμος Α’, Αθήνα: Καλέντη.
Φίλιας, Β. (1991). «Παιδεία και κοινωνικό περιβάλλον». Στο Φίλιας, Β. Δεκατέσσερα δοκίμια κοινωνιολογίας. Αθήνα: Μπουκουμάνης, 120-150.
Φραγκουδάκη Α. (1985) (επιμ.). Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης: θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο, Αθήνα: Παπαζήση.
Φραγκουδάκη, Α. (2003). «Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου». Στο: ΥΠΕΠΘ & Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Κλειδιά και Αντικλείδια, Αθήνα (Ανακτήθηκε στις 20/09/2024 από keys.museduc-mm.gr/ book7/book7.pdf).