Προσχολική Εκπαίδευση στην Εποχή της 5ης Βιομηχανικής Επανάστασης: Τέχνη, Τεχνολογία και Ψηφιακή Πολιτειότητα στο Νέο Πρόγραμμα Σπουδών
Δημοσιευμένα:
Feb 24, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
5th Industrial Revolution Early Childhood Education Artificial Intelligence (AI) Art in education
Περίληψη
The paper explores the role of early childhood education in preparing children for the 5th Industrial Revolution, focusing on the creative use of digital technologies and visual arts, in connection with the New Curriculum for the Kindergarten in Greece. The New Curriculum is aligned with LifeComp and DigComp 2.2. European frameworks, emphasising the cultivation of skills: creativity, empathy, collaboration, and responsible digital participation. The study analyses the contribution of art in the formation of digital citizenship, as well as the use of technologies – robotics, artificial intelligence, digital applications – with artistic dimension in early childhood education in times of the 5th Industrial Revolution. The STEAM approach is also mentioned as it unites sciences and arts in education with the aim of promoting active, experiential, and creative learning. The paper documents the need to move from the mere use of digital tools to the design of pedagogical experiences that cultivate 21st century attitudes and skills, proposing a dynamic approach where children become creators and not just users of technology. Kindergarten is presented as an action field par excellence for the development of metacognitive and socio-emotional skills, laying the foundations for a responsible, creative, and participative digital citizen in the 5th Industrial Revolution.
Λεπτομέρειες άρθρου
- Πώς να δημιουργήσετε Αναφορές
-
Σουλιώτου Α. Ζ., Χατζηγεωργιάδου Σ., & Σπίτσα Α. (2026). Προσχολική Εκπαίδευση στην Εποχή της 5ης Βιομηχανικής Επανάστασης: Τέχνη, Τεχνολογία και Ψηφιακή Πολιτειότητα στο Νέο Πρόγραμμα Σπουδών. Ετήσιο Ελληνόφωνο Επιστημονικό Συνέδριο Εργαστηρίων Επικοινωνίας, 4(1), 161–177. https://doi.org/10.12681/cclabs.9680
- Ενότητα
- 4ο Ελληνόφωνο Επιστημονικό Συνέδριο Εργαστηρίων Επικοινωνίας
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού 4.0.
Αναφορές
Bacigalupo, M., Kampylis, P., Punie, Y., & Van den Brande, G. (2020). LifeComp: The European framework for personal, social and learning to learn key competence. Publications Office of the European Union.
Barker, C. & Jane, E. A. (2022). Πολιτισμικές σπουδές: θεωρία και πρακτική (5η έκδοση). Β. Αλεξίου και Μ. Μιχαηλίδου (Επιμ.), Κ. Ιορδανοπούλου (Μτφ.). Εκδόσεις Τζιόλα.
Barrett, K. C. (2020). Emotional Development Is Complicated. Developmental Psychology, 56(4), 833-836.
Bransford, J. D., Brown, A. L., & Cocking, R. R. (2000). How people learn: Brain, Mind, Experience, and School (Vol. 11). National Academy Press.
Council of Europe. (2018). Reference framework of competences for democratic culture – Volume 1: Context, concepts and model. Council of Europe Publishing. https://rm.coe.int/prems-008318-gbr-2508-reference-framework-of-competences-vol-1-8573-co/16807bc66c
David, D., Thérouanne, P. & Milhabet, I. (2022). The acceptability of social robots: A scoping review of the recent literature. Computers in Human Behavior, 137, 107419, ISSN 0747-5632, https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107419
Daucher, H., & Seitz, R. (2003). Διδακτική των Εικαστικών Τεχνών (3η έκδ.). Τ. Σάλλα-Δουκουμετζίδη (Επιμ. & Μτφ.). Ελληνικά Γράμματα.
European Commission: Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture (2019). Key competences for lifelong learning. Publications Office. https://data.europa.eu/doi/10.2766/569540
Groumpos, P. P. (2021). A Critical Historical and Scientific Overview of all Industrial Revolutions. IFAC-PapersOnLine, 54(13). 464-471, https://doi.org/10.1016/j.ifacol.2021.10.492.
Henriksen, D. (2014). Full STEAM ahead: Creativity in excellent STEM teaching practices. The STEAM Journal, 1(2), 15.
Robins, B., Dautenhahn, K., Ferrari, E., Kronreif, G., Prazak-Aram, B., Marti, P., Iacono, I., Gelderblom, G. J., Bernd, T., Caprino, F. & Laudanna, E. (2012). Scenarios of robot-assisted play for children with cognitive and physical disabilities. Interaction Studies. Social Behaviour and Communication in Biological and Artificial Systems, 13 (2). 189-234. https://doi.org/10.1075/is.13.2.03rob
Schwab, K. (2016). The Fourth Industrial Revolution. World Economic Forum.
Souliotou, A.Z. (2022). Artbots in Special Education: possible applications and benefits. Proceedings of the International Conference on Education, 8 (01), 125–135. https://doi.org/10.17501/24246700.2022.8111.
Souliotou, A.Z., Zoi, S. & Santorineos, M. (2020). (Co)creation & Interaction at the crossroad of art, technology & special education. Experimental workshop with the @postasis real-time multiuser collaboration platform. CONFERENCE PROCEEDINGS – 10th International Conference ‘The Future of Education’ (Florence, Italy, 18-19 June 2020). (σσ. 147-152). FILODIRITTO INTERNATIONAL - Filodiritto Editore.
Souliotou, A.Z., Kanari, C., Zoi, S., & Santorineos, M. (2022). @postasis platform paradigm for social interaction and synergies in art and Special Education. Erasmus XR Multiplier Event “The Art & Design of XR” Symposium Proceedings (pp. 7-12). National and Kapodistrian University of Athens, Department of Digital Arts and Cinema. ONASSIS STEGI. https://vnlab.org/wp-content/uploads/2023/08/Proceedings-The_Art_and_Design_of_XR.pdf
Souliotou, A.Z. & Vasilogiannaki, S. (2022). Artbots, Emergent Literacy & special education: a case study. 74th OMEP (World Organization for Early Childhood Education) World Assembly and Conference ‘Early Childhood Education in the 21st century: new perspectives and dilemmas’, Athens, Greece.
Souliotou, A. Ζ. (2020). The 'Pandemic Academy of Visual Arts': A Museum online experience in the COVID-19 era. MusEd: Μουσείο–Σχολείο–Εκπαίδευση, 1 (4).
Torrado, J.C., Bakke, C., Gabarron, E. (2023). Chatbots and Children with Special Educational Needs Interaction. In: Antona, M., Stephanidis, C. (eds). Universal Access in Human-Computer Interaction. HCII 2023. Lecture Notes in Computer Science, vol 14021. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-35897-5_32
Vuorikari, R., Kluzer, S., & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens – With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο στο: https://pact-for-skills.ec.europa.eu/community-resources/publications-and-documents/digcomp-22-digital-competence-framework-citizens_en
World Economic Forum (2016, 18th July). What is the Fourth Industrial Revolution? [Video] YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=kpW9JcWxKq0
Ziatdinov, R., Atteraya, M. S., & Nabiyev, R. (2024). The Fifth Industrial Revolution as a Transformative Step towards Society 5.0. Societies, 14(2), 19. https://doi.org/10.3390/soc14020019
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2022). Οδηγός νηπιαγωγού - Υποστηρικτικό υλικό. Πυξίδα: Θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο-Διδακτικοί σχεδιασμοί. Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Σουλιώτου, Α. Ζ. & Κανάρη, Χ. (2022). Ψηφιακές ξεναγήσεις Μουσείων Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης: ενισχύοντας τη διαδραστικότητα και τη συμμετοχή φοιτητών-τριών στην τηλεκπαίδευση. Στο: Κ. Σκριάπας (Επιμ.) Πρακτικά 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψηφιοποίησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς – EUROMED 2021 (σσ. 1025 – 1038). Δίκτυο «ΠΕΡΡΑΙΒΙΑ».
Σουλιώτου, Α.Ζ. (2021α). Ψηφιακή τέχνη και εξ αποστάσεως εκπαίδευση: μειώνοντας τη διαδραστική απόσταση. Στο: Ε. Κανταρτζή (Επιμ.). Πρακτικά 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου "Εκπαίδευση και Πολιτισμός στον 21ο αιώνα" – Τόμος Ε’. Μουσείο Σχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης. 113-124.
Σουλιώτου, Α.Ζ. (2021β). Εικαστική και εκπαιδευτική αξιοποίηση μετατροπής αντικειμένων σε παιχνίδια που ζωγραφίζουν. 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο "Το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό"– Πρακτικά Συνεδρίου, 367-375.
Σουλιώτου, Α.Ζ. (2020). Διερεύνηση τρόπων ένταξης και αξιοποίησης των artbots στην εκπαίδευση. Στο: Γουργιώτου, Ε., Κακανά, Δ., Μπιρμπίλη, Μ., & Χατζοπούλου, Κ. (Επιμ.), Εκπαίδευση Εκπαιδευτικών και Παιδαγωγικά Τμήματα, 30 χρόνια μετά: Αντιμετωπίζοντας τις νέες προκλήσεις. Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου του Δικτύου Πρακτικών Ασκήσεων. 820-849. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας.
Σουλιώτου, Α.Ζ. (2019). Το θέατρο των artbots σε εκπαιδευτικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Στο: Γ. Παπαδημητρίου, & Χ. Κωσταρής (Επιμ.), 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Εκπαίδευση στον 21ο αιώνα: Σχολείο και Πολιτισμός» – Πρακτικά Συνεδρίου, Τόμος Δ’, (σς. 280-288). Αθήνα: Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης του ΕΚΕΔΙΣΥ. Διαθέσιμο στο: http://www.ekedisy.gr/praktika-4ou-synedrioy/
Σουλιώτου, Α.Ζ. (2016). Η σημασία της προσθήκης των τεχνών στην εκπαίδευση STEM. Στο: Πανελλήνιο Συνέδριο «Innovating STEM Education» [HiSTEM 2016]. Διαθέσιμο στο: https://stemeducation.upatras.gr/histem2016/
Σπίτσα, Αικ., Σουλιώτου, Α. Ζ. και Χατζηγεωργιάδου, Σ. (2025). Ενσωμάτωση Ρομποτικής, Τεχνητής Νοημοσύνης και Τέχνης σε Αειφόρες Εκπαιδευτικές Πρακτικές: Ένα Πρότυπο Έξυπνου Σχολείου. Integration of Robotics, Artificial Intelligence, and Art into Sustainable Educational Practices: A Smart School Model. Πρακτικά συνόψεων 13ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών. https://doi.org/10.12681/codiste.7713
